Читать книгу Yuglar va raqamlar - - Страница 5

Vedik kosmologiya vaqtni yuglar—bir-birini qat’iy tartibda almashtiruvchi davrlar sikliga bo‘linadi deb hisoblaydi. Ushbu to‘rt epoxa bir to‘liq sikl – maha-yugni tashkil etadi va dunyoda axloqiylik, ma’naviyat va haqiqat tushunchalarining bosqichma-bosqich susayishini aks ettiradi. Har bir yugninng o‘ziga xos xususiyatlari, davomiyligi va ma’naviy tabiati mavjud.

Satya-yug (Krta-yug) – Oltin davr

Satya-yuga – birinchi va eng nurli davr bo‘lib, uni «Oltin davr» yoki «Haqqoniylik davri» deb ataladi. Uning davomiyligi 1 728 000 yer yilini tashkil qiladi va u bahor fasliga o‘xshatiladi – gullab-yashnash va uyg‘unlik davri. Ushbu vaqt mobaynida odamlar tabiat va Xudoga to‘liq uyg‘unlikda yashaydilar, yuqori ma’naviyatga, rostgo‘ylik, rahmdillik va asketizmga ega bo‘ladilar. «Shrimad-Bhagavatam» (12.3.18)da aytilishicha, Satya-yugada yovuzlik va jaholat mavjud emas, din esa to‘rt tayanchga asoslanadi: rostgo‘ylik, rahmdillik, asketizm va poklik. Odamlar xursand, osoyishta va bardoshli bo‘lib, hayotlari ichki quvonch va uyg‘unlik bilan to‘la. Ushbu davrda ijtimoiy tabaqalanish yo‘q, barchasi yagona butga – Narayan Xudoga sadoqatli holda yashaydi.

Treta-yuga – Kumush davr

Treta-yuga 1 296 000 yillik davomiylikka ega bo‘lib, axloqiy pasayishning bosqichma-bosqich boshlanishini bildiradi – ma’naviyat Satya-yugaga nisbatan to‘rt qismga kamayadi. Ushbu davrda ijtimoiy farqlar paydo bo‘ladi, asketizm va poklik saqlanadi, lekin to‘liq emas. Treta-yugada Vishnuning uch avatorining – Vaman, Parashurama va Ramaning – paydo bo‘lishi eng muhim voqealar hisoblanadi, ular dharmani (to‘g‘rilikni) tiklashga yordam beradi. Vedalarda aytilishicha, Treta-yugada odamlar lazzat va his-tuyg‘ularga qiziqish bildiradi, umr davomiyligi 10 000 yilga tushadi, va ma’naviy amaliyotlar vedik qurbonlik tarafiga siljiydi.

Dvapara-yuga – Mis davri

Dvapara-yuga 864 000 yil davom etadi va axloqiy pasayishning yanada davom etishini ifodalaydi – ma’naviyat yana bir to‘rt qismga kamayadi. Vedalarda bu davr nizolar, urushlar, kasalliklar va axloqiy tanazzul davri sifatida ta’riflanadi. Odamlarning umr davomiyligi taxminan 1000 yilga qisqaradi. Asosiy ma’naviy amaliyot ibodatxonalarda ilohlarga ibodat qilishga aylanadi. Shu davrda Vyasa, Xudoning adabiy timsoli, yagona Vedani to‘rt qismga bo‘ladi: «Rig-veda», «Sama-veda», «Yajur-veda» va «Atharva-veda», bu esa ma’naviy bilimlarni buzilish sharoitida saqlashga yordam beradi.

Kali-yuga – Temir davri

Kali-yuga – oxirgi va eng qisqa davr bo‘lib, 432 000 yil davom etadi. Bu axloqiy pasayish davri bo‘lib, unda yaxshilik Satya-yugdagi boshlang‘ich darajaning faqat chorak qismiga teng bo‘ladi. Kali-yugda jaholat, nizolar, korrupsiya va ma’naviy adashish hukmronlik qiladi. Puranalarga ko‘ra, Kali-yuga miloddan avvalgi 3102 yilda, Krishna Yer yuzini tark etgan lahzada boshlandi. Ushbu davrda odamlar qisqa umr ko‘radi, ma’naviyat va axloqiylik past darajada bo‘ladi, ammo sadoqat va ichki amaliyotlar orqali ma’naviy qayta tug‘ilish yo‘llari ochiladi. Kali-yuga oxirida Kalki – Vişnuyning o‘nchi avatarasi paydo bo‘lib, dunyoni tozalaydi va yangi Satya-yugani boshlaydi, shunday qilib yangi maha-yug siklini ishga tushiradi.

O‘tish davrlari – Sandhya va Sandhyansa

Har bir yugadan oldin va keyin o‘tish davrlari bo‘ladi – sandhya (soya tushishi, chayon) va sandhyansa (soya tushishning bir qismi), ular o‘sha yug davomiyligining o‘ndan bir qismiga teng hisoblanadi. Ushbu davrlar bir davrdan boshqasiga bosqichma-bosqich o‘tishni bildiradi, bu paytda dunyoning ruhiy va axloqiy holatidagi o‘zgarishlar ayniqsa kuchli kechadi.

To‘rt yug sikli – bu faqat fasllar yoki tarixiy davrlarning almashinuvi emas, balki inson ongidagi va axloqiy holatdagi chuqur ruhiy jarayon. Ushbu davrlarni tushunish bugungi kunda dunyo qaysi holatda ekanligini va har birimiz oldimizda qanday vazifalar turganini anglashga yordam beradi.

4-bob