Читать книгу Płazy świata - Joanna Mazgajska - Страница 11

Rozmieszczenie geograficzne wielu dzisiejszych grup płazów odzwierciedla historię Ziemi. Ewolucja płazów zaczęła się około 360 milionów lat temu. We wczesnej kredzie kontynenty były podzielone na dwie platformy: Laurazję, w której skład wchodziły: dzisiejsza Europa, Ameryka Północna i większa część Azji oraz na Gondwanę. Platformy te później uległy rozdzieleniu i zaczęły odsuwać się od siebie, lub w przypadku Indii i Eurazji – przysuwać. W następstwie powstały dzisiejsze kontynenty i wyspy. Z Gondwany powstały potem: Afryka, Ameryka Południowa, Madagaskar, Indie, Antarktyka, Australia i Nowa Zelandia. Wobec takiej przeszłości geologicznej Ziemi nie dziwi, iż dzisiejsze płazy beznogie występują jedynie w części obszarów zaliczanych do dawnej Gondwany (Indie, Afryka i Ameryka Południowa). Nie występują jednak na Madagaskarze. Płazy ogoniaste wywodzą się z Laurazji i występują na wszystkich obszarach wchodzących kiedyś w skład tej platformy, lecz także w Ameryce Południowej i Afryce Północnej, dokąd rozprzestrzeniły się z pierwotnych, sąsiednich obszarów występowania. Historia pochodzenia i dyspersji płazów bezogonowych nie jest tak jasna. Ta wyjątkowo plastyczna ekologicznie grupa osiągnęła największy sukces ewolucyjny wśród wszystkich płazów i rozprzestrzeniona jest na wszystkich kontynentach, prócz Antarktydy. Nie występuje także na Grenlandii i na północnych krańcach Ameryki Północnej i Azji. Płazy odegrały wyjątkową rolę w historii Ziemi, gdyż to na ich przodkach spoczęła trudna rola przystosowania się do warunków panujących na lądzie. Ewolucja lądowa kręgowców odbyła się prawdopodobnie na Gondwanie, w późnym dewonie. Z tego właśnie okresu pochodzą najstarsze odnalezione ślady palczastych kończyn lądowego czworonoga znalezione w Australii. Nie wiadomo, jakie ryby były przodkami pierwszych lądowych czworonogów. Jedni naukowcy przypuszczają, iż były to ryby dwudyszne, inni, że raczej trzonopłetwe, spokrewnione np. z rodzajem Eusthenopteron, u którego występowały zarówno skrzela, jak i płuca. Najstarszym znalezionym, dobrze zachowanym do dzisiejszych czasów wykopaliskiem praprzodka płazów, był Ichthyostega – czworonóg odkryty na Grenlandii. Wykopano go z warstw granicznych dewonu i karbonu. Miał on jeszcze typowy rybi ogon z kostnymi promieniami i czaszkę o budowie zbliżonej do rybiej. Występowały u niego jednak również cztery dobrze rozwinięte, pięciopalczaste kończyny i ogólnym wyglądem bardziej przypominał już płaza ogoniastego. Prawdopodobnie pędził on ziemnowodny lub głównie wodny tryb życia.

Najstarszym znanym płazem przypominającym dzisiejsze Anura był Triadobatrachus, wykopany na Madagaskarze w warstwach pochodzących z triasu (około 200 milionów lat temu). Ogólnym kształtem ciała przypominał już płazy bezogonowe. Miał zwarte ciało, jedynie niewielką, guzikowatą pozostałość po ogonie i proporcjonalnie bardzo dużą głowę. Nie miał jeszcze charakterystycznej dla Anura budowy pasa miednicowego. Nie mógł też poruszać się za pomocą skoków. Był mieszanką cech współczesnych Anura i pierwotnych płazów ogoniastych, tzw. labiryntodontów (Labyrinthodontia), nazywanych tak od pofałdowanego szkliwa na ich zębach. W Arizonie w 1985 roku odkryto innego przodka dzisiejszych płazów bezogonowych – Prosalirus bitis, pochodzącego również z triasu. Był on nieco bardziej „zaawansowany” w swojej anatomii, ale nie miał jeszcze długich kończyn tylnych. Kręgi ogona były jeszcze bardziej zredukowane niż u Triadobatrachus. Pas miednicowy miał już budowę typową dla współczesnych płazów bezogonowych.